ปฏิบัติธรรมคืออะไร ปฏิบัติธรรมทำไม ปฏิบัติธรรมเพื่ออะไร ๑/๒

 

เมื่อเห็นว่า ลูกเข้าคอร์สปฏิบัติธรรมหลายครั้งแล้ว ผู้เป็นแม่ก็เริ่มทดสอบลูกว่าจะเข้าใจความหมายของการปฏิบัติธรรมมากน้อยเพียงไหน คำตอบจากลูกซึ่งเป็นเด็กอยู่นั้น ทำเอาคนเป็นพ่อแม่ต้องอธิบายยืดยาว อดนึกถึงหัวอกพ่อแม่คนอื่น ๆ ที่ส่งลูกไปปฏิบัติธรรมไม่ได้ครับว่าจะอธิบายให้ใครสักคนเข้าใจการปฏิบัติธรรมนั้น จะว่าง่ายก็ไม่ง่าย จะว่ายากก็ไม่ยาก ต้องปฏิบัติเองจึงจะพบคำตอบเอง

โชคดีที่ได้อ่านข้อเขียนของพระอาจารย์มานพ อุปสโม “ปฏิบัติธรรม = ปฏิบัติทำ”  ในนิตยสาร Secret ปีที่ ๓ ฉบับที่ ๖๕  (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๔) พระอาจารย์ได้ให้ความกระจ่างเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรมไว้ชัดเจนและเข้าใจง่ายครับ ขออนุญาตคัดมาเผยแพร่ดังนี้ครับ

หลาย ๆ คนมีโอกาสได้ไปปฏิบัติธรรมในหลาย ๆ ที่ ไม่ว่าจะเป็นวัดหรือสถานที่ปปฏิบัติธรรม แต่มีไม่กี่คนเท่านั้นที่ทราบว่าจริง ๆ แล้วการปฏิบัติธรรมคืออะไร ทำแล้วได้อะไรบ้าง ฯลฯ วันนี้ผั่นพั้นจึงอยากไขข้อข้องใจให้ทุกคน โดยรีบไปถามพระอาจารย์มานพในเรื่องนี้อย่างเร็วรี่…ตามประสาคนอยากรู้(อยากเห็น) จนทนไม่ไหว!

พระอาจารย์ขา หนูอยากรู้ว่าการปฏิบัติธรรม…คืออะไรหรือคะ!

          คำว่าปฏิบัติธรรมมาจากคำว่า “ปติ” หรือว่า “ปัตติ”
“ปัตติ” แปลว่าการเข้าถึง    “ปติ” แปลว่าเฉพาะ
ความหมายโดยรวมคือการปฏิบัติให้เข้าถึงเฉพาะ  ดังนั้นการปฏิบัติธรรมคือการทำจิตให้เข้าถึงเฉพาะ

          การเข้าถึงเฉพาะในที่นี้หมายถึง เข้าถึงสิ่งสองสิ่งตามความจริง คือการเข้าถึงความรู้สึกของตนเอง และเข้าถึงสิ่งที่มาปรากฏกับความรู้สึกของตัวเอง

          การเข้าไปมองเห็นความรู้สึกที่ค่อย ๆ มาปรากฏ ไม่ว่าจะเป็นรูป รส กลิ่น เสียง หรือสิ่งที่มากระทบกายเกิดขึ้นมาแล้วแปรเปลี่ยนไป เรียกว่า อนิจจัง เห็นความคงอยู่ที่คงอยู่ที่คงอยู่ไม่ได้ เรียกว่าทุกขัง  เห็นการดับไปของความรู้สึกกลายเป็นของว่าง เรียกว่าอนัตตา นี่คือการเข้าถึงเฉพาะ ซึ่งสามารถเข้าถึงด้วยสติและสัมปชัญญะ ต้องเจริญสติ ถ้าไม่เจริญสติเราก็ไม่สามารถที่จะเข้าถึงเฉพาะได้

          การเข้าถึงเฉพาะจะทำให้ใจของเราเกิดความหนักแน่น ไม่รู้สึกชื่นชมยินดี ถูกตำหนิติเตียนก็รู้สึกเฉย ๆ วางเฉยได้ ทำให้เรามองเห็นความเป็นจริงว่า สิ่งที่มาปรากฎกับความรู้สึกของตัวเราสุดท้ายกลายเป็นของว่าง ใจเลยวางเฉยได้ พอวางเฉยได้ก็เลยไม่โกรธ ไม่ทุกข์ตรม ไม่ลิงโลดใจ

พระอาจารย์บอกว่าปฏิบัติธรรมแล้วจะทำให้วางเฉยได้ อย่างนี้แสดงว่าการปฏิบัติธรรมก็เหมาะกับคนประเภทชอบเกรี้ยวกราดหรือควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ค่อยอยู่ใช่ไหมคะ!

          ไม่เกี่ยวว่าจะเป็นคนที่ควบคุมตัวงเองได้หรือไม่ได้นะ ตราบใดที่เป็นปุถุชนอยู่ ไม่มีใครสามารถทนทุกข์ได้ ทั้งคนที่เกรี้ยวกราด ใจก็ยังหวั่นไหวอยู่ทั้งนั้น เพราะฉะนั้นการที่จะทำให้ใจให้ไม่ทุกข์จำเป็นต่อทุกคนนั่นละ

          การปฏิบัติธรรมจะทำให้จิตใจเราหนักแน่น ไม่หวั่นไหว ส่วนมากที่เป็นทุกข์กันเพราะใจหวั่นไหว ถูกด่าก็หวั่นไหว ถูกชมก็หวั่นไหว ทนไม่ได้ ต้องไปมีเรื่องกับเขา

แล้วการปฏิบัติธรรมกับการเจริญกรรมฐานต่างกันไหมคะ!

          เราเรียก การปฏิบัติธรรมว่าการเจริญกรรมฐาน ซึ่งแปลว่าการกระทำการงาน แล้วงานที่ว่านี้เป็นงานทางใจ การปฏิบัติธรรมก็เป็นการทำงานทางใจ ดังนั้นสองอย่างนี้จึงเป็นสิ่งเดียวกัน

หนูเคยได้ยินมาว่าปฏิบัติธรรมแล้วได้บุญมาก… ทำไมถึงเป็นอย่างนั้นล่ะคะ!

          เราต้องเข้าใจก่อนว่าบุญคืออะไร “บุญ” แปลว่าชำระ… ชำระกาย วาจา ใจ ตามภาษาธรรมะเรียกว่าขันธสันดานให้บริสุทธิ์” อันไหนชำระกาย วาจา ใจให้บริสุทธิ์มากก็ได้บุญมาก อันไหนชำระกาย วาจา ใจให้บริสุทธิ์น้อยก็ได้บุญน้อย

          ทีนี้เราต้ิองมาดูวิธีการทำบุญ พระพุทธองค์ได้แสดงการทำบุญไว้ ๓ วิธี สำหรับชาวบ้านทั่วไป ที ทาน ศีล และภาวนา ส่วนพระจะใช้ ศีล สมาธิ และปัญญา เพราะพระไม่มีอะไรจะบริจาคเป็นทาน

          มาดูเรื่องทานก่อน การบริจาคทาน ช่วยชำระมัจฉริยะหรือความตระหนี่ถี่เหนียว ศีล จะชำระสิ่งที่จะเล็ดลอดออกมาทางกาย ทางวาจา ไม่ให้กายของเรากระทำผิด ไม่ให้วาจาของเราพูดผิด เช่น ไม่เอากายไปลักทรัพย์ ฆ่าสัตว์ ไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดเพ้อเจ้อ เพราะฉะนั้นกายและวาจาก็จะบริสุทธิ์ไปส่วนหนึ่ง ถือเป็นเครื่องกำจัดกิเลสอย่างหยาบ ๆ ที่เล็ดลอดออกมาทางกายและวาจา ภาษาธรรมะจะใช้คำว่า “วีติกกมกิเลส” ส่วนภาวนา ช่วยชำระจิตใจให้บริสุทธิ์โดยตรง ทำให้ไม่ทำผิดทั้งสามทาง กาย วาจา ใจ…

          การเจริญภาวนา ชำระทั้ง กาย วาจา ใจ… ให้บริสุทธิ์จึงทำให้ได้บุญมาก สามารถแบ่งออกเป็นสองแบบ คือ สมถะภาวนา ช่วยทำให้จิตใจนิ่ง ช่วยชำระกิเลสอย่างกลาง (ปริยุฎฐาน) ซึ่งสามารถสงบนิ่งได้ด้วยสมาิธิํิ ส่วนวิปัสสนาภาวนาจะไปชำระกิเลสที่ยังไม่ผุดขึ้นในใจ (อนุสัยกิเลสเป็นกิเลสที่ยังไม่ปรากฎเกิดขึ้นมาทางกาย วาจา ใจ) ขุดรากถอนโคนกิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในขันธสันดาน ดังนั้นการเจริญวิปัสนาจะทำให้ได้บุญมากที่สุดเลยนะ เพราะเป็นทางที่จะทำให้จิตเราเข้าถึงความบริสุทธิ์หมดจดจากอาสวะกิเลส เป็นทางตรงไปสู่ประตูแห่งพระนิพพาน ดับกิเลสให้ไม่มีเหลือ

คนที่สามารถจับทางในการปฏิบัติได้เร็วและทำได้ก้าวหน้ากว่าคนอื่น… จะต้องสะสมบารมีมาแต่ชาติปางก่อนด้วยหรือเปล่าคะ!

          คนที่สามารถจับทางในการปฏิบัติได้เร็วส่วนมากก็อาจจะเคยปฏิบัติมาตั้งแต่ชาติก่อนแล้วนะ ก็เหมือนกับคนที่เรียน ก ไก่ ข ไข่ มาก่อนนั่นละ พอมาเริ่มเรียนครั้งต่อไปก็สามารถต่ออักษร ค ควาย ง งู ได้เลย ทำให้การเรียนการปฏิบัติก้าวหน้ากว่าคนอื่น ส่วนใครที่ไม่เคยเรียนก็ต้องเริ่มเรียนตั้งแต่ต้น อาจทำให้เรียนรู้ได้ช้ากว่าคนอื่นเท่านั้น

พระอาจารย์ขา…ถ้าพูดถึงปฎิบัติธรรมแล้ว ทุกคนจะนึกถึงวัด อย่างนี้ถ้าจะปฏิบัติธรรมเราควรต้องไปวัดไหมคะ!

          คนส่วนมากไม่เข้าใจ คิดว่าการปฏิบัติธรรมต้องเข้าวัด แต่จริง ๆ แล้วเราสามารถปฏิบัติธรรมตรงไหนก็ได้ ทำได้ทุกแห่ง แต่ถ้ายังไม่เข้าใจวิธีการตรงส่วนไหนให้ลองไปศึกษาในที่ที่มีการเรียนการสอน

          สำหรับใครที่สงสัยว่าควรเตรียมตัวอย่างไรก่อนไปปฏิบัติธรรม ไปแล้วจะทำตัวอย่างไร และควรไปกี่วันดี…. ฯลฯ อยากรู้พบกันฉบับหน้า ผั่นพั้นขออาสามาบอกเอง.

สอนแบบสมถะหรือวิปัสสนา…สังเกตอย่างไรหนอ!

หากสอนให้ใจนิ่ง ดูอารมณ์ หรือร่างกายเพียงส่วนใดส่วนหนึ่งเพียงอย่างเดียว เช่น ดูแต่ลมหายใจเข้า-ออกอย่างเดียวเป็นเรื่องของสมถะ แต่ถ้าสอนให้เกิดความรู้สึกตัวทั่วพร้อมกับสิ่งที่ปรากฎทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ หรือกับทุก ๆ อารมณ์เป็นเรื่องของการเจริญวิปัสสนา!
เลือกสถานที่ปฏิบัติธรรมอย่างไร…ให้เหมาะกับตัวเอง!

การจะดูว่าสถานที่ปฏิบัติธรรมนั้นถูกกับจริตตัวเองหรือไม่ ให้สังเกตว่าเราสามารถปฏิบัติตามอาจารย์ได้ดี รู้สึกว่าทำได้ง่าย และต้องมีความก้าวหน้าในการปฏิบัติ ถ้าทำแล้วยาก รู้สึกเข้าใจยาก น่าจะไม่เหมาะกับตัวเรา ควรลองหาสถานที่ปฏิบัติใหม่จะดีกว่า!

 

หนังสืออ้างอิง :

พระอาจารย์มานพ อุปสโม, นิตยสาร Secret ปีที่ ๓ ฉบับที่ ๖๕  (๑๐ มีนาคม ๒๕๕๔)

About ☀Tawan™ Guide ☀

a Professional Tour Guide
This entry was posted in 1. เข้าถึงธรรม เข้าถึงโลก เข้าถึงชีวิต. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s